فلسفه تطبیقی

فلسفه تطبیقی

شبهه خدای خیالی و کارکرد آن (بررسی و نقد الحاد جامعه شناختی کارل مارکس با تأکید بر دیدگاه اندیشمندان مسلمان)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه فلسفه، دانشکده حکمت و دین پژوهشی، دانشگاه بین المللی جامعة المصطفی، قم، ایران.
2 استاد ،گروه فلسفه ،پردیس فارابی دانشگاه تهران، قم، ایران.
چکیده
از آنجا که مارکس هم دربارۀ اصل خداباوری سخن گفته و هم دربارۀ کارکرد آن، در این مقال که به روش توصیفی­تحلیلی نگاشته شده است دیدگاه وی را در باب خداباوری و کارکرد آن مورد نقد و بررسی قرار دادیم. از آنجا که دیدگاه مارکس در باب خداباوری پژواک دیدگاه فویرباخ است و مارکس حرف جدیدی در این باره ندارد در تبیین و نقد این دیدگاه بیشتر به همان تبیین و نقد دیدگاه فویرباخ بسنده کردیم. اما در خصوص نظرگاه وی در باب کارکرد خداباوری که در واقع مکمل دیدگاه وی در باب اصل خداباوری است تلاش کردیم دیدگاه وی را به دقت نقل و مورد ارزیابی قرار دهیم. از منظر مارکس دین افیون جامعه است. بسته به کارکردهای مختلف افیون می‌توان نقدهای مختلفی بر آن نگاشت. اگر جنبۀ ایجابی افیون مدنظر نباشد آن گونه که قاطبۀ شارحان مارکس گفته‌اند در این صورت دیدگاه مارکس از جهات مختلف قابل رد است؛ هم از این لحاظ که گزارش وی دربارۀ کارکرد دین با واقعیت دین، تاریخ دین و آموزه‌های دینی سازگاری ندارد و هم از این لحاظ که مبتنی بر یک انسان‌شناسی ناقص است و دریافت صحیحی از نیازهای واقعی انسان ندارد.
از آنجا که مارکس هم دربارۀ اصل خداباوری سخن گفته و هم دربارۀ کارکرد آن، در این مقال که به روش توصیفی­تحلیلی نگاشته شده است دیدگاه وی را در باب خداباوری و کارکرد آن مورد نقد و بررسی قرار دادیم. از آنجا که دیدگاه مارکس در باب خداباوری پژواک دیدگاه فویرباخ است و مارکس حرف جدیدی در این باره ندارد در تبیین و نقد این دیدگاه بیشتر به همان تبیین و نقد دیدگاه فویرباخ بسنده کردیم. اما در خصوص نظرگاه وی در باب کارکرد خداباوری که در واقع مکمل دیدگاه وی در باب اصل خداباوری است تلاش کردیم دیدگاه وی را به دقت نقل و مورد ارزیابی قرار دهیم. از منظر مارکس دین افیون جامعه است. بسته به کارکردهای مختلف افیون می‌توان نقدهای مختلفی بر آن نگاشت. اگر جنبۀ ایجابی افیون مدنظر نباشد آن گونه که قاطبۀ شارحان مارکس گفته‌اند در این صورت دیدگاه مارکس از جهات مختلف قابل رد است؛ هم از این لحاظ که گزارش وی دربارۀ کارکرد دین با واقعیت دین، تاریخ دین و آموزه‌های دینی سازگاری ندارد و هم از این لحاظ که مبتنی بر یک انسان‌شناسی ناقص است و دریافت صحیحی از نیازهای واقعی انسان ندارد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

a

نویسندگان English

Sayyid Abdurrauf Afzali 1
Muhammad Muhammadrezai 2
1 Assistant Professor, Department of Philosophy, Research Faculty of Wisdom and Religion, Al-Mustafa International University, Qom, Iran.
2 Faculty member of Tehran University
چکیده English

s

کلیدواژه‌ها English

a
قرآن کریم
نهج البلاغه
ابن سینا، حسین (1375) الاشارات و التنبیهات مع شرح المحقق الطوسی و شرح الشرح للقطب، ج (3) قم: نشرالبلاغه
–––––––– (1400)، رسایل، قم: بیدار.
ابن هشام (بی‌تا)، السیره النبویه (دو جلد) بیروت: دارالمعرفه.
افضلی، سید عبدالرئوف (1399)، شبهه خدا به مثابه فرافکنی (بررسی و نقد الحاد انسان‌شناختی فویرباخ)، فصلنامه فلسفۀ دین، دوره 17، ش 4، (566­541).
آلستون، ویلیام (1376)، دین و چشم‌اندازهای نو، ویلیام آلستون، ترجمۀ غلامحسین توکلی، قم: مرکز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی.
توماس، هنری (1382)، بزرگان فلسفه، ترجمۀ فریدون بدره‌ای، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
جوادی، عبدالله (1384)، انتظار بشر از دین، قم: مرکز نشر اسراء.
جیمز، ویلیام (1372)، دین و روان، تهران: سازمان انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی.
–––––––– (1391)، تنوع تجربۀ دینی، ترجمۀ حسین کیانی، تهران: شرکت چاپ و نشر کیمای حضور.
حلی، حسن بن یوسف (1372)، کشف المراد فی شرح تجرید الاعتقاد، قم، انتشارات شکوری، 1372.
دورانت، ویل (1337)، تاریخ تمدن، ترجمه احمد آرام، تهران، انتشارات اقبال با همکاری انتشارات فراکلین.
دوکه نه تن، تانه گی (1357)، حس مذهبی یا بعد چهارم روح انسانی، ترجمۀ بیانی، تهران: ‌انتشارات اسلامی.
راسل، برتراند (1373)، تاریخ فلسفه غرب، ج 2، ترجمۀ نجف دریابندری، تهران: کتاب پرواز.
سبحانی، جعفر (1386)، مدخل مسائل جدید در علم کلام، ج 3؛ قم: موسسه تعلیماتی و و تحقیقاتی امام صادق (ع).
سیف، علی اکبر (1398)، روان‌شناسی پرورشی نوین، تهران: دوران.
طباطبایی، محمد حسین (1390)، المیزان، ج 1، بیروت: مؤسسه الاعلمی للمطبوعات.
طوسی، خواجه نصیرالدین (بی‌تا)، تلخیص المحصل، تهران: انتشارات اسلامی.
فوردهام، فریدا (1374)، مقدمه‌ای بر روان‌شناسی یونگ، ترجمه حسین یعقوب‌پور، تهران: نشر اوجا.
کونگ، هانس (1389)، خدا در اندیشۀ فیلسوفان غرب، ج 1، ترجمۀ حسن قنبری،‌ قم:‌ انتشارات دانشگاه ادیان و مذاهب.
 مجلسی، محمد باقر (1403ق) بحارالانوار، ج 67، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
مطهری، مرتضی (1368)، مجموعه‌ آثار، ج 2، تهران: صدرا.
–––––––– (1376)، مجموعه آثار، ج 1، تهران: صدرا.
ملاصدرا، محمد (1360)، الشواهد الربوبیه فی المناهج السلوکیه، مشهد: المرکز الجامعی للنشر.
یونگ، کارل گوستاو (1390)، روان‌شناسی و دین، ترجمۀ فؤاد روحانی، تهران: علمی فرهنگی.
 
Daniel L. Pals, Eight Theories of Religion, Oxford, Oxford University Press, 2006.
Feuerbach, L. (2008), The Essence of Christianity, forwarded by Rachel V. Kohout Lawrence, Walnut, The MSAC Philosophy Group.
Feuerbach, L. (1989), The Essence of Christianity, Introduction translated by Zawar Hanfi, remainder translated by George Eliot, available at: http://www.marxists.org/reference/%20archive/feuerbach/works/essence
Hentschel, Uwe, ed. (1993), The Concept of Defense Mechanisms in Contemporary Psychology, New York, Springer-Verlag.
Raymond Aron, The Opium of the Intellectuals, Translated by TERENCE KILMARTIN, New York, The Norton Library, 1962.
Hans Kung, Does God exist? An Answer for Today, London, SCM Press, 1978.
Andrew M. McKinnon, Opium as Dialectics of Religion: Metaphor, Expression and Protest in Marx, critical theory and religion, vol. 6, ed. By Warren S. Goldstein, Leiden, Brill, 2006.
Kenneth Mtata, Religion; Helper or Hindrance to Development, Edited by Kenneth Mtata, available at: https://www.lutheranworld.org/sites/default/files/Doc-58-Religion_and_Development_0.pdf
Joseph O'Malley, ed. Marx’s Critique of Hegel's Philosophy of Rights, tr. Annette Jolin, Cambridge, Cambridge University Press, 1970.
Lenin, V. I. (2007). Religion, [Delhi], Dutt Press, 2007.
Bukharin, Nikolai; Preobrazhensky, Evgenii, The ABC of Communism, tr. Eden and Cedar Paul, [London], The Communist Party of Great Britain, 1922.
Lenin, V. I. Collected works, vol. 17, tr. Dora Cox, London, Lawrence and Wishart, (n.d.) p.41.