تفکر فلسفی به عنوان بنیادی ترین زیرساخت فرهنگی بشر، آنچنان که امروز در جهان غربی دیده می شود اگرچه در شکل کنونی خود در دو سده اخیر، خصوصیت بارز متافیزیک گریزی به خود گرفته و علی الاغلب رویکرد علم زدگی در آن به چشم می خورد ولی در هر صورت ادامه جریان مستمر سنّت فلسفی 2500 ساله ای است که از یونان قدیم و عصر هراکلیتوس، پارمنیدس، سقراط، افلاطون و ارسطو آغاز شده و با عبور از وجوه مختلف هلنی- رومی تا قرون وسطائی مسیحی و تا دوران عقلگرایی و تجربه گرایی منتهی به قرن هفدهم و نهایتا ظهور فلسفه نقادی کانت و ایده آلیسم تاریخ انگار هگل و نظام های انسان گرایانه و اگزیستانس مدار هایدگری سرانجام در آغوش فلسفه پوزیتویستی، تحلیلی، زبانی و پراگماتیستی و منفعت انگار قرن بیستم جای گرفته است. هر یک از این وجوه اگرچه متفاوت از یکدیگرند ولی علیرغم همه تفاوت ها، هیچگاه به کلی از یکدیگر بیگانه نبوده و در نسبت ثابتی با پرسش های بنیادین فلسفه قرار دارند و از نفی هر پاسخ زمینه برای پرسش ها و پاسخ های بعدی فراهم می آید.
فلسفه اسلامی در این میان جریانی است با سابقه بیش از ده قرن که در شرق عالم اسلامی بر پایه درخت فلسفه یونانی، پیوندی عمیق میان عقلانیت و تألّه برقرار ساخت و با درخشش ستارگان نورانی چون فارابی، ابن سینا، خواجه نصیر الدین طوسی، شیخ اشراق و صدر المتالّهین شیرازی، جاده معرفت عقلانی را در امتداد افق لایتناهای ملکوت به هم پیوند داد. و اگرچه به اقتضای ماهیت بحث عقلی، خود به خود از فراز و نشیب های متعارف فکر فلسفی برخوردار بوده است ولی به یمن بهره مندی از گنجینه پربار حکمت قرآنی و نیز به پشتوانه تعالیم حکیمان علی الاطلاق در سنّت امامت شیعی، هرگز به چالش های ناامید کننده هم طرازان غربی خود، حداقل در مباحث حکمت معنوی و انسان شناسی و معرفت شناسی عقلانی و الهی دچار نشد. این جریان مستمر فلسفی که به ویژه در مهد پیدایش خود، ایران اسلامی، همواره رو به تعمیق و گسترش داشته است متاسفانه با برخی بداقبالی ها و نیز محدودیت ها مواجه بوده است که حضور پویای آن در سنّت فلسفه جهانی معاصر را مانع شده است، اولا عدم شناخت و آگاهی محققان غربی نسبت به استمرار این سنّت در هفت هشت قرن گذشته، به طوری که شاخص آرای شناخته شده فلسفه اسلامی در غرب محدود به ترجمه آثار ابن سینا و کمی سپس تر از وی، غزّالی به عنوان رقیب فلسفه بوده است.