فلسفه تطبیقی

فلسفه تطبیقی

نگرشی مقایسه‌ای به نسبت میان عدالت و آزادی در اندیشه سیاسی اسلام و لیبرالیسم

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشیار، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، قم، ایران.
10.30487/cph.2023.710561
چکیده
نوشتۀ پیش‌رو در پی بررسی مقایسه‌ای نسبت میان عدالت و آزادی از نظرگاه اسلام و لیبرالیسم است. در اندیشۀ سیاسی اسلام، عدالت، حضوری همه‌جانبه در همۀ ابعاد، برنامه‌ها، گفتار و رفتارها دارد و در هیچ مرحله‌ای نمی‌توان و نباید آن را نادیده انگاشت، آن‌سان که رابطه‌ای تعاملی و تکاملی میان عدالت و آزادی وجود دارد و هر یک به تحقق دیگر یاری می‌رساند، مگر آنکه آزادی، مانع تحقق عدالت شود که در این صورت، عدالت قید آزادی است. در این نگره، توحید نقش اصالی و مبنایی دارد و همۀ اصول عدالت سیاسی مانند توازن، ‌تعادل، اعتدال، شایستگی، تأمین حقوق شهروندان بر گرد آن سامان می‌یابد، اما در مکتب لیبرالیسم با حاکمیت و اصالت انسان، ابعادی مانند آزادی و تأمین حقوق شهروندی بدون لحاظ دستورهای دینی مهم است و عدالت در راستای آزادی، تحلیل می‌شود. با توجه به این مسئله، با توجه به روش تحلیلی­مقایسه‌ای تلاش می‌شود تا ابعاد پایه‌ای عدالت اسلامی در هستی‌شناسی و انسان‌شناسی و اهداف، نسبت میان عدالت و آزادی، با مکتب لیبرالیسم مقایسه شود. بر اساس اندیشۀ سیاسی اسلام، عدالت، ارزشی‌عقلی و مطلق و قید آزادی است، این مهم از طریق انسان‌های متعالی، برای ایجاد بسترهای رشد جامعه، توزیع عادلانۀ امکانات و فرصت‌های سیاسی و ایفای حقوق شهروندان در عرصۀ سیاسی، ‌اجرایی و عملیاتی می‌شود، اما در لیبرالیسم، عدالت امری نسبی، بر مبنای انسان سودگرا تحلیل می‌شود که در پی حداکثرسازی آزادی است.
 
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

A comparative approach to the relationship between justice and freedom In the political thought of Islam and liberalism

نویسنده English

sayyd kazem sayyd bagheri
a
چکیده English

Abstract
The following article seeks to compare the dimensions of political justice from the point of view of Islam and liberalism. In the political thought of Islam, political justice has an omnipresence in all dimensions, programs, speech and behavior, and it cannot and should not be ignored at any stage. In this view, monotheism has an original and fundamental role and all the principles of political justice such as balance, balance, moderation, competence, securing the rights of citizens are organized around it, but in the school of liberalism, with the sovereignty and originality of man, dimensions such as freedom and securing the rights of citizens Regardless of religious orders, it is important and justice is analyzed in line with freedom. With regard to this problem, according to the analytical-comparative method, an attempt is made to compare the basic dimensions of Islamic political justice in ontological, anthropological, goals and the relationship between justice and freedom, with the school of liberalism. . According to the political thought of Islam, justice is a value-rational and absolute and a condition of freedom, this is important by the sublime people, to create the platforms for the growth of the society, the fair distribution of political facilities and opportunities and the fulfillment of the rights of the citizens in the political, executive and operational arena. but in liberalism, justice is a relative thing, based on humanistic utilitarianism, which seeks to maximize freedom.

کلیدواژه‌ها English

political justice
political freedom
political thought of Islam
liberalism
ارسطو (1387)، سیاست، ترجمۀ حمید عنایت، تهران:‌ انتشارات علمی فرهنگی.
امام خمینی (1385)، صحیفه امام، تهران:‌ مؤسسه حفظ و نشر آثار امام خمینی
آربلاستر، آنتونی (1377)، لیبرالیسم غرب، ترجمۀ عباس مخبر، تهران: نشر مرکز، اول.
برلین، آیزیا (1379)، چهار مقاله دربارۀ آزادی، ترجمۀ محمدعلی موحد، تهران: انتشارات خوارزمی.
جوادی آملی، عبدالله (1378)، ولایت فقیه، ولایت فقاهت و عدالت، قم: انتشارات اسراء.
جوادی آملی، عبدالله (1385)، حق و تکلیف در اسلام، قم: نشر اسراء.
حر عاملى، محمد بن حسن، تفصیل وسائل الشیعة إلى تحصیل مسائل الشریعة، 30جلد، مؤسسة آل البیت علیهم السلام، قم: چاپ اول، 1409 ق.
خامنه‌ای، سیدعلی چهارمین نشست اندیشه‌هاى راهبردى‌ با موضوع آزادی، 23/8/1391
خامنه‌ای، سیدعلی، 6/12/1377، بیانات در دانشگاه تربیت مدرس، https://khl.ink/f/2900
خامنه‌ای، سیدعلی، بیانات چهارمین نشست اندیشه‌هاى راهبردى‌ با موضوع آزادی، ۲۴ /08/91، https://khl.ink/f/21471
داوری، رضا (1393)، فرهنگ، فلسفه و علوم انسانی، تهران: نشر سخن.
داوری، رضا (1373)، فلسفه در بحران، تهران: نشر سخن.
ساندل، مایکل (1374)، لیبرالیسم و منتقدان آن، ترجمۀ احمد تدین، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
سیدباقری، سیدکاظم (1398)، آزادی سیاسی از منظر قرآن کریم، تهران:‌ پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
سیدباقری، سیدکاظم (1394)، عدالت سیاسی در قرآن کریم، تهران:‌ پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
شریف الرضى، محمد بن حسین، نهج البلاغه: للصبحی صالح، چ 1، قم: هجرت؛ 1414 ق
الصدر، سیدمحمدباقر (1391)، المدرسة الإسلامیة (موسوعة الشهید الصدر، ج‏5)؛ قم: پژوهشگاه علمی تخصصی شهید صدر.
طباطبایی، سیدمحمد حسین (1374)، مجموعه رسائل؛ گردآوری: سید هادی خسروشاهی؛ تهران: دفترنشر فرهنگ اسلامی.
گرى، جان (1399)، فلسفۀ سیاسى فون هایک، ترجمه، خشایار دیهیمی، تهران:‌ فرهنگ نشر نو.
مجلسی، محمدباقر (1403)، بحارالانوار؛ بیروت: دارالاحیاء التراث العربی.
مطهری، مرتضی (1378)، آزادی معنوی، تهران: انتشارات صدرا.
مطهری، مرتضی (1379)، مجموعه آثار، تهران: صدرا، سوم.
نقیب‌زاده، میرعبدالله حسین (1374)، فلسفۀ کانت، تهران: انتشارت آگاه.
Fredric Hayek, Law, Legislation and Liberty, Chicago: The University of Chicago Press, 2017
David Hume:"A Treatise of Human Nature", Bk. III, Pt.II, Section II, paragraph 22, 1991
Jeremy Bentham" An Introduction to the Principles of Morals and Legislation", London: Adamant Media Corporation, 2005.
John Stuart Mill " On Liberty", NEW YORK: BARTLEBY.COM, 1993.