فلسفه تطبیقی

فلسفه تطبیقی

بازنگری برهان حدوث: تعامل تطبیقی فلسفه و علم

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانش آموخته دکترا کلام اسلامی، دانشگاه قم، قم، ایران.
10.30487/cph.2023.710562
چکیده
برهان حدوث از جمله براهین جهان‌شناختی اثبات وجود خداوند محسوب می‌شود که در آن متکلمان با تکیه بر حدوث دفعی اما زمانی جهان و ابطال تسلسل، وجود خدا را ثابت می‌کنند. حدوث جهان، اصلی مابعدالطبیعی است که با درک جهان هستی حاصل می‌شود، علاوه بر اینکه در نظریات و یافته‌های عصر حاضر در علوم تجربی می‌توان شواهدی تجربی بر نحوۀ حدوث جهان و پیدایش آن ارائه داد. اما توجه نداشتن به مبانی مابعدالطبیعی علم می‌تواند براهین کلامی را ناکارامد سازد، زیرا مبانی مابعدالطبیعی علم نه تنها پیش‌نیاز علم است بلکه الهیات نیز بدون توجه به این مبانی و توجه به یافته‌های تجربی محض، به ضرورت امری فرامادی نخواهد رسید؛ زیرا آنچه الهیات را در اثبات عقاید یاری می‌رساند مبانی مابعدالطبیعی علم و روش عقلی است نه یافته‌های تجربی و روش تجربی. چرا که در علم، شناختی کلی از ذات طبیعت وجود ندارد و به سبب ماهیت علم، علم به ماده رو به تکامل و گسترش است. بر این اساس با توجه به مبانی مابعدالطبیعی علم، برهان حدوث به اتقان و اعتبار یقینی می‌رسد؛ زیرا یکی از پیامدهای عدم توجه متکلمان به برهان حدوث، ختم سلسله علت‌های اعدادی به واجب‌الوجود است در حالی‌که برهان وجودی‌ای نظیر برهان صدیقین که به حقایق وجودی عالم خارج نظر دارد، تکمیل‌کنندۀ این برهان است. علاوه بر آن ازلیت عالم ماده و دوام فیض الهی از ثمرات اصلاح برهان حدوث در تعامل با مابعدالطبیعه است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Rethinking the Occurrence Argument: The Comparative Interaction of Philosophy and Science

نویسنده English

Taebe Khosravi
Ph.D.,Department of Philosophy and Theology, University of Qom, Qom, Iran.
چکیده English

The proof of occurrence is one of the cosmological proofs to prove the existence of God, in which theologians prove the existence of God by relying on the sudden but temporal occurrence of the world and the nullification of the sequence. The occurrence of the world is a metaphysical principle that is achieved by understanding the universe, in addition to the fact that in the theories and findings of the current age in experimental sciences, experimental evidence can be provided on how the world occurs and its origin. But not paying attention to the metaphysical foundations of science can make theological arguments ineffective. Because the metaphysical foundations of science are not only a prerequisite for science, but also theology without paying attention to these foundations and paying attention to pure empirical findings, will not reach the necessity of a transcendental matter; Because what helps theology in proving beliefs is the metaphysical foundations of science and rational method, not empirical findings and experimental method.Because one of the consequences of the lack of attention of theologians to the proof of occurrence is the ending of the series of numerical causes with Wajib al-Wujud, while an existential proof such as Siddikin's proof, which considers the existential facts of the external world, complements this proof. In addition, the eternality of the world of matter and the permanence of divine grace are the fruits of the proof of occurrence in interaction with metaphysics.

کلیدواژه‌ها English

experimental sciences
theology
proof of occurrence
metaphysics
ابن‌سینا، حسین‌بن عبدالله (1404ق)، الهیات شفا، قم: مرعشی نجفی.
ابن‌سینا، حسین‌بن عبدالله (بی‌تا)، اشارات و تنبیهات، قم: بلاغه.
ابن سینا (بی‌تا)، نجات، تهران: دانشگاه تهران.
جوادی آملی، عبدالله (1386)، تبیین براهین اثبات خدا، چاپ پنجم، اسراء، قم.
حلی، حسن بن یوسف (1383)، تجرید الاعتقاد، قم: موسسه نشرالاسلامیه.
سهروردی، یحیی، مجموعه مصنفات، ج2، چاپ دوم، مؤسسۀ مطالعات و تحقیقات فرهنگی، تهران، 1375.
شهرستانی، محمدبن عبدالکریم، نهایۀ الاقدام، بیروت: دارالکتب العلمیه، 1425.
صدرالمتألهین، محمد، الحکمة المتعالیه فی الاسفار العقلیة الأربعة، ج2، چاپ سوم، بیروت: دار الاحیاء التراث العربی، 1981م.
–––––––– ، الحکمة المتعالیه فی الاسفار العقلیة الأربعة، ج3، چاپ سوم، بیروت: دار الاحیاء التراث العربی، 1981م.
–––––––– ، الحکمة المتعالیه فی الاسفار العقلیة الأربعة، ج7، چاپ سوم، بیروت: دار الاحیاء التراث العربی، 1981م.
–––––––– ، رساله حدوث، تحقیق و تصحیح سید حسین موسویان، چاپ دوم، تهران، 1394.
–––––––– ، اسرار الایات، تهران: انجمن اسلامی حکمت و فلسفه، 1360.
طوسی، نصیرالدین، شرح اشارات و تنبیهات، قم: بلاغه، 1375.
فلو، آنتونی، آنجا که دلیل مرا می‌برد، ترجمه سید حسن حسینی، چاپ دوم، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، 1394.
کندی، یعقوب بن اسحاق، الرسائل الکندی الفلسفیه، تصحیح محمد عبدالهادی ابوریده، قاهره: دارالفکر العربی، 1950.
واعظ جوادی، اسماعیل، حدوث و قدم، تهران: موسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران، 1362.
مطهرى، مرتضی، شرح مبسوط منظومه، صدرا، تهران، بی‌تا.
مصباح، محمدتقی، آموزش فلسفه، ج2، تهران: نشر سازمان تبلیغات اسلامی، ۱۳۷۹.
Craig, W. L., God (2001), Time, and Eternity: The Coherence of Theism Π: Eternity, kindle Edition.
Craig, William Lane (1979), The Kalam Cosmological Argument, New York: Barnes & Noble
McMullin, E. (1981), How should cosmology Relate to Theology? In The Sciences and Theology in the Twetieth Century, A Peacocke(ed), Chicago: Notre Dame University Press, pp.17-57.
Arthur R. Peacocke (1978), Creation and the world of science, The Bamption Lecture.
Ellis, Brian (2001), Scientific Essentialism. Cambridge University Press, 2001