فلسفه تطبیقی

فلسفه تطبیقی

تحلیل تطبیقی کاربست عقل فطری در نگره تفکیک و سلفیه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار، گروه کلام، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، تهران، ایران.
2 استادیار، گروه کلام، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، تهران، ایران.
چکیده
در میان مکاتب اعتقادی شیعه و سنی دو جریان فکری «تفکیکی» و «سلفی» با تمایز میان عقل فطری و عقل برهانی، تنها از اعتبار عقل فطری یاد می‌کنند. نوشتار حاضر با روش کتابخانه‌ای در جمع‌آوری اطلاعات و روش توصیفی و تحلیلی ضمن ارائۀ گزارشی از دو نگرۀ فوق، به بررسی تطبیقی و انتقادی آن‌ها پرداخته است.
موارد زیر را می‌توان از یافته‌های این پژوهش دانست:
۱. ارائه تعریف واحدی از عقل فطری، ارجاع منشأ همۀ احکام نادرست به فقدان سلامت آلات، آمیختگی بسیاری از عقل‌ورزی‌های منقطع از وحی با مجهولات و انکار عقل متصل مدرک کلیات، از مشترکات این دو نگره است.
۲. پذیرش یکسانی علم و عقل، پذیرش عقل منفصل فلاسفه و مجعول نبودن عقل مجرد نوری در روایات از سوی نگرۀ تفکیک را می‌توان از نقاط تمایز این نگره با نگرۀ سلفی بر شمرد.
۳. بر هریک از دو نگره نقدهای جدی وارد است و در نهایت نمی‌توان دلایل موجهی بر تنافی عقل برهانی با عقل فطری و نیز با متون دینی و کلام وحیانی یافت.
واژگان کلیدی: عقل، فطرت، عقل فطری، مکتب تفکیک، سلفی‌گری
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Comparative Analysis of the Application of Innate Intellect in Tafkik and Salafia

نویسندگان English

ghasem tarkhan 1
mohammad bager pouramini 2
1 Associate Professor of the Department of Rhetoric at the Research Institute of Islamic Culture and Thought
2 Faculty member of Kalam department
چکیده English

Among Shi'a and Sunni schools of thought, "Tafkik" and "Salafi" sects distinguishing between innate reason and Philosophical Intellect, only mention the validity of the innate intellect. The present paper is a library method for collecting information and descriptive and analytical methods while presenting a report from the two above mentioned groups, to compare and critically examine them.
The following can be seen from the findings of this study: 1. Providing a single definition of innate intellect, referring the origin of all incorrect rulings to the Lack of healthy intellect tools, the many of the intellects were intertwined with the unknown, and denial of the connected reason of the general evidence, are among the common points of these two viewpoints.
2. The acceptance of the same knowledge and reason, the acceptance of the philosophers' separate intellect and the non-forgery of the single light intellect in the narrations by the difference between this viewpoint and the Salafi view can be counted as the points of distinction between this view and the Salafi view. 3. There are serious criticisms on each of the two viewpoints, and finally, there are no valid reasons for contradicting reason with the natural intellect and with religious texts and revelation theology.

کلیدواژه‌ها English

Wisdom
temperament
intellect
School of Tafkik
Salafism
ابراهیمی دینانی، غلامحسین (1379ش)، ماجرای فکر فلسفی در جهان اسلام، تهران: طرح نو.
ابن تیمیه، احمد بن‌عبدالحلیم (1374ق)، مجموعة تفسیر شیخ‌الاسلام ابن تیمیه، تعلیق عبدالصمد شرف الدین، بمبئی.
ابن تیمیه، احمد بن‌عبدالحلیم (1424ق)، الرّد علی المنطقیین، بیروت: ‌دارالکتب العلمیه.
ابن تیمیه، احمد بن‌عبدالحلیم (1426ق)، بیان تلبیس الجهمیة فی تأسیس بدعهم الکلامیة، ‌المدینه المنوره: مجمع الملک فهد لطباعة المصحف الشریف.
ابن تیمیه، احمد بن‌عبدالحلیم (1416ق)، مجموع الفتاوی، المدینه المنوره: مجمع الملک فهد لطباعة المصحف الشریف.
ابن تیمیه، احمد بن‌عبدالحلیم (1995م)، بغیة المرتاد فی الرد على المتفلسفة والقرامطة والباطنیة، المدینة المنورة، المملکة العربیة السعودیة، مکتیة العلوم والحکم.
ابن‌تیمیه، احمد بن ‌عبدالحلیم (1419)، الجواب الصحیح عمّن بدل دین المسیح، السعودیه، دار العاصمه.
ابن‌تیمیه، احمد بن ‌عبدالحلیم (1996م)؛ الایمان، الاردن: المکتب الإسلامی.
ابن‌تیمیه، احمد بن ‌عبدالحلیم (۲۰۰۹)، درء تعارض العقل والنقل (اوموافقة صحیح المنقول لصریح المعقول)، بیروت ­ لبنان: دار الکتب العلمیة.
ابن‌سینا (1404)، التعلیقات، تصحیح عبدالرحمن بدوى، قم: مرکز النشر التاسع المکتب الاعلام الاسلامى.
ابوشیخی، زبیر (١٤١٦ق)؛ تکاﻣل المنهج المعرفی ﻋند ابن تیمیه، مجله اسلامیة المعرفة؛ العدد الرابع.
اصفهانی، میرزا مهدی (1385)، ابواب الهدی، تحقیق: حسن جمشیدی، چ1، قم: مؤسسه بوستان کتاب.
اصفهانی، میرزا مهدی (13۶۳)؛ ابواب الهدی، به اهتمام سیدمحمدباقر نجفی یزدی، مشهد: چاپخانه سعید.
اصفهانی، میرزا مهدی (1395)؛ انوار الهدایه، القضاء، القدر و البداء؛ چ1، قم: نشر مؤسسه معارف اهل‌بیت.
آمدی، عبدالواحد بن محمد (1410ق)، غررالحکم و دررالکلم، قم: درالکتب الاسلامی.
ترخان، قاسم (۱۴۰۰)؛ عقل‌شناخت (چیستی، هستی و معرفت‌شناسی عقل)، چ۱، تهران» انتشارات بین‌الملل.
تفتازانی‏، سعدالدین (1409 ه‍ ق)، شرح المقاصد، مقدمه و تحقیق و تعلیق از دکتر عبد الرحمن عمیره‏؛ چ1، قم:‌ الشریف الرضی‏.
حسین‌زاده، محمد (۱۳۹۰)، نگاهی معرفت‌شناختی به وحی، الهام، تجربۀ دینی و عرفانی و فطرت، قم: مؤسسه امام خمینی.
حکیمی، محمدرضا (۱۳۸۷)، اجتهاد و تقلید در فلسفه، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
حکیمی، محمدرضا (۱۳۸۴)، مقام عقل، قم: دلیل ما.
حکیمی، محمدرضا (۱۳۸۸)، الهیات الهی و الهیات بشری، قم: دلیل ما.
حکیمی، محمدرضا (۱۳۷۵)، مکتب تفکیک، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
جرجانی، سید میرشریف‏ علی بن محمد (1325ه‍ ق)، شرح المواقف للعضد الدین عبدالرحمن ایجی، چ1، قم: الشریف الرضی‏.
رازی، فخرالدین (۱۴۱۱ق)، المحصل، القاهره: مکتبه دار التراث‌.
راغب اصفهانی، حسین بن محمد (۲۰۰۸م)، معجم المفردات القرآن الکریم، بیروت: دار الکتب العلمیه.
ربانی گلپایگانی، علی (۱۴۰۲)، عقل فلسفی و عقل تفکیکی، مجموعه مقالات اجتهاد عقل‌گرا؛ ج۲، تهران: انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، ص۸۵­۱۰۴.
ربانی گلپایگانی، علی (۱۳۹۲)، عقل و دین. قم: انتشارات رائد.
 سیدان، سیدجعفر (۱۳۸۱)، میزان شناخت، مشهد: طوس.
شاکرین، حمیدرضا (1399)، «هستی‌شناسی و معرفت‌شناسی عقل در نگره تفکیکی»، مجله ذهن، شماره 82، ص 31­50.
شاکرین، حمیدرضا (1۴۰۱)، «بررسی تطبیقی کارکرد عقل در کلام فلسفی و تفکیکی»، قبسات، شمارۀ 90، ص۴۱­۷۰.
شریف مرتضی (علم الهدی)‏ (1405 ه‍ ق‏)، رسائل،؛ چ1، قم: دار القرآن الکریم‏.‏
شهیدثانى (1409 ه‍ ق)، حقائق الإیمان مع رسالتی الاقتصاد و العداله، سید مهدی رجائی،؛ چ1، قم: انتشارات کتابخانه آیة الله مرعشی.
طباطبایی، سید محمد حسین (1417ه‍ ق)، المیزان فی تفسیر القرآن، چ5، قم: دفتر انتشارات اسلامی.
طباطبایی، محمدحسین (1422ق)، نهایة الحکمه، قم، نشر اسلامی.
طوسى، خواجه نصیرالدین (۱۴۰۷ق). تجرید الاعتقاد، قم: مکتب الاعلام الاسلامی‌.
عبداللهیان، محمد (۱۳۷۳)، «روش تفسیری آیة الله میرزا جواد آقا تهرانی»، بینات 1373، شمارۀ 2.
العراقی، زین الدین(1426ق)، تخریج أحادیث الاحیاء (المغنی عن حمل الأسفار)، بیروت: دار ابن حزم.
 عرب‌صالحی، محمد و پیشوایی، فریده (۱۴۰۱)، «تحلیل و نقد هستی‌شناسی و گسترۀ کاربرد عقل در آراء قرآنی تفکیکیان متأخر»، پژوهشنامه معارف قرآنی، سال ۱۳، شماره ۴۸، بهار ۱۴۰۱، ص ۳۱­۶۴.
عرب‌صالحی، محمد و پیشوایی، فریده (۱۴۰۲)، «تحلیل و نقد هستی‌شناسی و گستره کاربرد عقل در آرای قرآنی تفکیکیان متأخر»، مجموعه مقالات اجتهاد عقل‌گرا؛ ج۲، تهران: انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، ص۳۲۵­۳۶۳.
العسقلانی، ابن حجر (1420ق)، المطَالبُ العَالیَةُ بِزَوَائِدِ المسَانید الثّمَانِیَةِ، السعودیه.
عفیفی، محمد عبدالله (2009م)، النظریة الخلقیة عند ابن تیمیة، مرکز الملک فیصل للبحوث والدراسات الإسلامیه.
علامه حلی (1413 ه‍ ق)، کشف المراد فی شرح تجرید الاعتقاد، تصحیح و مقدمه و تحقیق و تعلیقات: آیت‌الله حسن‌زاده آملی‏؛ چ4‏، قم‏: مؤسسة النشر الاسلامی‏.
علیدوست، ابوالقاسم (1381ش)، فقه و عقل، تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
 فکور اصفهانی، حسین و موسویان، میناسادات (۱۴۰۲)، «مکتب تفکیک؛ تعریف، خاستگاه و مدعای آن از نگاه منتقدان»، مجموعه مقالات اجتهاد عقل‌گرا؛ ج۲، تهران: انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، ص۱۲۷­۱۵۱.
قاضی عبدالجبار (1965­1962 م)، المغنی فی أبواب التوحید و العدل، تحقیق جورج قنواتی...، قاهره: الدار المصریة.
قدردان قراملکی، محمدحسن (۱۴۰۱)، دفتر اول مبانی: نقد مکتب تفکیک، تهران: انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
قزوینی، شیخ مجتبی (1389 ه‍ ش)، بیان الفرقان فی توحید القرآن، با تعلیقات آیت‌الله سید جعفر سیدان؛ قم: دلیل ما.
القوسی، مفرح بن سلیمان(1422ق)، المنهج السلفی، الریاض، دارالفضیله.
کتانی، محمد (1421ق)، جدل العقل و النقل فی مناهج التفکیر الاسلامی، بی‌جا، دارالبیضاء.
کلینی، محمد بن یعقوب (1362 ه‍ ش)، الکافی؛ چ2، تهران: دارالکتب الاسلامیه.
کندی، یعقوب بن اسحاق (1398ق)، رسائل الکندی الفلسفیه (رساله حدود الاشیاء و رسومها)، القاهره: مطبعه حسان.
مجلسی، محمد باقر (1403 ه‍ ق)، بحار الأنوار؛ چ2، بیروت: دار إحیاء التراث العربی
مروارید، حسنعلی‏ (1418 ه‍ ق)، تنبیهات حول المبدأ و المعاد، چ2، مشهد‏.
مصطفی، ابراهیم و دیگران (1992م)، المعجم الوسیط، القاهره: دار الدعوه.
مطهری، مرتضی (1370)، مقالات فلسفی، تهران: ‌نشر حکمت.
مطهری، مرتضی (1389)، آشنایی با قرآن، ج1، تهران: صدرا.
مقبول احمد، صلاح الدین (1416ق)، دعوه شیخ الاسلام ابن تیمیه و اثرها علی الحرکات الاسلامیه المعاصرة و موقف الخصوم منها، کویت: دار ابن الأثیر.
 ملکی میانجی، محمدباقر (۱۴۱۴)، مناهج البیان فی تفسیر القرآن، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
 ملکی میانجی، محمدباقر (۱۴۳۵)، توحید الامامیه. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
ملکی میانجی، محمدباقر (۱۳۹۵)، توحید الامامیه، چ۱. قم: مؤسسه نشر معارف اهل بیت.
موسوی، سیدمحمد (۱۳۸۲)، آیین اندیشه (بررسی مبانی و دیدگاه‌های مکتب تفکیک)، تهران: حکمت.
میرعبداللهی، سیدباقر و پورمحمدی، علی (۱۳۸۴)، نگاهی به مکتب تفکیک (مجموعه مقالات)، تهران:‌ همشهری.
نووی، یحیی بن شرف (بی‌تا)، شرح صحیح مسلم، بیروت: دارالفکر.