فلسفه تطبیقی

فلسفه تطبیقی

تحلیل و ارزیابی تطبیقی پیوند حکمت اشراق و حکمت فهلوی و خسروانی ایرانیان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار، گروه فلسفه و کلام دانشگاه الهیات، دانشکدگان فارابی، دانشگاه تهران، قم، ایران
چکیده
مقالۀ حاضر، با اتخاذ رهیافتی تطبیقی سعی دارد پیوند معرفتی حکمت اشراقی و حکمت فهلوی و خسروانی را مورد تحلیل و ارزیابی قرار دهد. در گام نخست به ماهیت و منابع حکمت اشراقی پرداخته و متضمن بیان آن است که حکمت اشراقی در جست‌وجوی خمیرۀ ازلی منطوی در میراث دینی، عرفانی اسطوره‌ای و فلسفی، پیش از روزگار خودش است؛ و علاوه‌بر دقت فلسفی از ذوق مصفّا و دریافت‌های معرفتی پاکان اهل ریاضت نیز بهره می‌گیرد و در این میان به میراث حکمی فهلوی و خسروانی توجه خاص دارد. سپس به راه‌های انتقال و محورهای اصلی مقارنت و تطبیق میان حکمت فهلوی و خسروانی با حکمت اشراقی در دوازده مسئله رئیسیِ حکمت و فلسفه توجه نموده است. اهتمام به رمزاندیشی با محوریت استعارۀ نور و ظلمت و تبیین پیدایش نوری هستی در قالب مراتب تشکیکی از نورالأنوار، بر پایۀ قاعدۀ الواحد و نیز توجه به اداوار عالَم و هستی برین انسان در آن و ماهیت معرفت حضوری و شهودی و انسان کامل، ازجمله محورهای اساسی پیوند حکمت اشراقی با حکمت فهلوی و خسروانی است. در خاتمه، سعی نموده است با ذکر دیدگاه‌های موجود و با توجه به دلالت مباحث مطرح شده، در باب نسبت حکمت فهلوی و خسروانی با حکمت اشراقی در آثار سهروردی، به یک جمع‌بندی مناسب و معتدل برسد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Comparative analysis and evaluation of the connection between the wisdom of Ishraq and the wisdom of Fahlavi and Khosravani of Iranians

نویسنده English

Hossein ramazani
Assistant Professor, Department of Philosophyand theology,Faculty of theology, college of Farabi,University of Tehran,Qom, Iran
چکیده English

The present article, by adopting a comparative approach, tries to analyze and evaluate the epistemological connection between Ishraghi wisdom and Fahlavi and Khosravani wisdom. In the first step, it addressed the nature and sources of enlightenment wisdom. Then, it paid attention to the ways of transmission and the main axes of comparison and matching between the wisdom of Fahlavi and Khosravani with the wisdom of Ishraghi in the twelve main issues of wisdom and philosophy. Attention to mysticism with the focus on the metaphor of light and darkness and the explanation of the emergence of the light of existence in the form of degrees of creation from light and light, based on the principle of oneness, as well as paying attention to the functioning of the world and the existence of man in it and the nature of present and intuitive knowledge and the perfect human being, among the basic axes Ishraghi's wisdom is linked with Fahlavi's and Khosravani's wisdom. In conclusion, it has tried to reach a suitable and moderate conclusion about the relationship between the wisdom of Fahlavi and Khosravani and the wisdom of Ishraghi in the works of Suhravardi by mentioning the existing views and taking into account the implications of the discussed topics.

کلیدواژه‌ها English

hikmat ishraq
wisdom of ancient Iran
Sheikh ishragh
khosravanian
آشتیانی، جلال‌الدین (1381)؛ زرتشت: مزدیسنا و حکومت؛ چاپ هشتم، تهران: شرکت سهامی انتشار.
آورزمانی، فریدون، «آیین مهر در اسطوره و تاریخ و سیرتحول آن در شرق و غرب»، فصلنامۀ هنر و تمدن شرق، سال ششم، شمارۀ 22، زمستان 1397.
الیاده، میرچا (13   )؛ دین‌پژوهی (جلد اول [دفتر اول و دوم])؛ ترجمۀ بهاءالدین خرمشاهی، چاپ دوم، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، 137.
امام، سید محمد کاظم (1353)؛ فلسفه در ایران باستان و مبانی حکمت اشراق، تهران: مؤسسه نوریانی.
ایزدپناه، مهرداد؛ آشنایی با دین زرتشت؛ چاپ سوم، تهران: محور، 1389.
دورانت، ویل و آریل دورانت، دین در تاریخ تمدن؛ تدوین علی فتحی لقمان، چاپ دوم، شیراز: آوند اندیشه، 1389.
رضایی، عبدالعظیم؛ اصل و نسب دین‌های ایرانیان باستان؛ چاپ هفتم، تهران: دُر، 1383.
رضی، هاشم؛ حکمت خسروانی؛ چاپ اول، تهران: نشر بهجت، 1379.
سلیمانی اردستانی، عبدالرحیم؛ سیری در ادیان زندۀ جهان؛ چاپ اول، قم: انجمن معارف اسلامی، 1383.
سهروردی، شهاب‌الدین یحیی؛ حکمة الاشراق (مجموعه مصنفات ج2)؛ چاپ سوم، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، 1380.
سهروری، شهاب‌الدین یحیی (1380)، التلویحات (مجموعه مصنفات ج1)؛ چاپ سوم، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، 1380.
سهروری، شهاب‌الدین یحیی (1380)، المشارع و المطارحات (مجموعه مصنفات ج1)؛ چاپ سوم، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، 1380.
سهروری، شهاب‌الدین یحیی (1380)، الواح عمادی (مجموعه مصنفات ج3)؛ چاپ سوم، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، 1380.
سهروری، شهاب‌الدین یحیی (1380)، پرتونامه (مجموعه مصنفات ج3)؛ چاپ سوم، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، 1380.
سهروری، شهاب‌الدین یحیی (1380)، سه رساله از شیخ اشراق، به کوشش نجفقلی حبیبی؛ تهران: انجمن فلسفه، 1356.
شایگان، داریوش (1371) هانری کربن (آفاق تفکر معنوی در اسلام ایرانی)، ترجمۀ باقر پرهام؛ تهران: نشر آگاه.
شهرزوری، شمس‌الدین محمد (1380)، شرح حکمة الاشراق، تحقیق و تصحیح و مقدمه حسین ضیایی تربتی، چاپ دوم، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، 1380.
صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (1368)، الحکمة المتعالیة فی الأسفار الأربعة العقلیة؛ قم: مکتبة المصطفوی.
عباسی داکانی، پرویز (1386)، سهروردی و غربت غربی؛ چاپ اول، تهران: نشر علم.
قطب‌الدین شیرازی، محمود بن مسعود؛ حکمة الاشراق (تعلیقۀ ملاصدرا) (4جلد)؛ تصحیح، تحقیق و مقدمه نجفقلی حبیبی، تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا، 1392.
کربن، هانری (1385)، روابط حکمت اشراق و فلسفه ایران باستان؛ ترجمۀ احمد فردید و عبدالحمید گلشن؛ تهران: مؤسسۀ پژوهشی حکمت و فلسفۀ ایران.
گیمن، دوشن (1385)، دین ایرن باستان؛ ترجمۀ رؤیا منجم؛ چاپ دوم، تهران: نشر علم.
معلمی، حسن (1387)، فلسفۀ اشراق، چاپ اول، تهران: سمت.
موحد، صمد (1374)، سرچشمه‌های حکمت اشراق: نگاهی به منابع فکری شیخ اشراق شهاب‌الدین سهروردی؛ چاپ اول، تهران: نشر فراروان.
ناس، جان بایر (1381)، تاریخ جامع ادیان؛ ترجمۀ علی اصغر حکمت؛ چاپ دوازدهم، تهران: نشر علمی و فرهنگی.
نصر، سید حسین (1383)، سنت عقلانی اسلامی در ایران؛ ترجمۀ سعید دهقانی؛ چاپ اول، تهران: قصیده‌سرا.
نصر، سید حسین (1386)، سه حکیم مسلمان؛ ترجمۀ احمد آرام؛ تهران: شرکت سهامی کتاب‌های جیبی، 1386.
یزدان‌پناه، سید یدالله (1400)، حکمت اشراق: گزارش، شرح و سنجش دستگاه فلسفی شیخ شهاب‌الدین سهروردی؛ تحقیق و نگارش مهدی علی‌پور، چاپ ششم، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، تهران: سمت.
یثربی، سید یحیی (1386)، حکمت اشراقی سهروردی، چاپ دوم، قم: بوستان کتاب.
هیوم، رابرت ا. (1380)، ادیان زندۀ جهان، ترجمۀ عبدالرحیم گواهی، چاپ دهم، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.