فلسفه تطبیقی

فلسفه تطبیقی

خوانشی نو از ابزارهای معرفتی در فلسفه سقراط

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
شمس الله سراج 1
امیر هادیزاده 2
1 دانشیار،گروه فلسفه وکلام اسلامی، دانشکده الهیات،دانشگاه ایلام، ایلام، ایران.
2 دانشجو دکترا، گروه فلسفه، دانشکده الهیات، دانشگاه ایلام، ایلام، ایران
10.30487/cph.2025.2024771.1030
چکیده
چکیده
سقراط فیلسوف شهیر یونانی پس از رواج اندیشه سوفسطایی توانسته بود اندیشه فلسفی درباره انسان را مطرح کند و نگرش فلسفی را از طبیعت به انسان برگرداند، او با تلاش‌های علمی خود مبارزه با سوفسطاییان را کلید زد و جایگاه جدیدی برای اندیشه بشریت پدید آورد. تاریخ نویسان فلسفه سعی داشتند در کنار ابداعات سقراط، وی را به عنوان اولین فیلسوف عقلگرا معرفی کنند که تنها با ادراک عقلی مبتنی بر استدلال موافق است و دیگر ابزارهای ادراکی را نفی می کند. از همین رو برخی تصریح کرده‌اند که نقطه آغاز تفکر مشائی سقراط است، اما با بررسی مکالمات سقراط و محتوای گفتگوهای وی در می یابیم که ادراک شهودی در منظومه فکری وی نقش به سزایی داشته و ابزارهای ادراک شهودی را مرتبا برای رسیدن به فضیلت انسانی -که همان معرفت است- استفاده می کند. در این نوشتار سعی شده است ابزارهایی که سقراط برای ادراک شهودی به کار می برد به دقت احصا و بررسی شود تا مشخص گردد ابزارهای ادراک شهودی آنچنان معتبر است که بر خلاف دیدگاه برخی فلاسفه، می‌توان وی را پدر فلسفه اشراق معرفی کرد. وی در گفتگوهای خود تهذیب نفس را مقدمه ادراک معرفی می‌کند و به شعر شاعران و نحوه ادراک آنان استناد می کند، ادراکات هاتف معبد دلفی را معتبر می داند و به ندای درونی نیز اهمیت ویژه می‌دهد که همگی نشانگر جایگاه ویژه ادراک شهودی نزد سقراط و عدم صحت مشائی خواندن وی است.
کلیدواژه‌ها
سقراط
ابزار
معرفت
شهود

موضوعات

عنوان مقاله English

A new reading of epistemic tools in Socrates' philosophy

نویسندگان English

shamsollah seraj 1
amir hadizadeh 2
1 Department of Islamic Philosophy and Theology, Faculty of Theology, Ilam University
2 PhD Student, Department of Philosophy, Faculty of Theology, University of Ilam, Ilam, Iran
چکیده English

After the dominance of Sophism, the renowned Greek philosopher Socrates was able to introduce philosophical thought about humanity and change philosophical perspectives from nature to human beings. He pushed back against the Sophists and a new position for human thought through his intellectual endeavors. Philosophical historians have made an effort to portray Socrates as the first rational philosopher who rejected all other forms of perception in favor of rational perception based on reasoning. Therefore, some claim that intellectual perception serves as the foundation of Socratic thought. Socrates frequently used sensory perceptual tools in the pursuit of human excellence, which is synonymous with knowledge, according to our analysis of his dialogues and the content of his conversations. This suggests that sensory perception a significant role in his intellectual framework. This article aims to carefully examine the sensory perceptual methods used by Socrates to ascertain the reliability of sensory perception. It is argued that Socrates can be seen as the founder of Illuminationist philosophy,

کلیدواژه‌ها English

philosophy
Socrates
tools
knowledge
intuition
ابن عربی (بی تا)، الفتوحات المکیة، بیروت: دارصادر
استیتس، والتر ترنس (1385 ه.ش)، تاریخ انتقادی فلسفه یونان، ترجمه یوسف شاقول، قم: دانشگاه مفید
ارسطو، (1384 ه.ش) متافیزیک، ترجمه شرف الدین خراسانی، تهران: حکمت
افلاطون (1398 ه.ش)، دوره آثار افلاطون، ترجمه محمدحسن لطفی و رضا کاویانی، تهران: خوارزمی
الهی قمشه‌ای، مهدی (1363 ه.ش)، حکمت الهی عام و خاص، تهران: نشر اسلامی
بریه، امیل (1352 ه.ش)، تاریخ فلسفه در دوره یونانی، ترجمه علی مراد داودی، تهران: دانشگاه تهران
بونتمپو، چارلز و اس جک اودل (1385ه.ش)، جغد مینروا، فلسفه به روایت فیلسوفان، ترجمه مسعود علیا، تهران: ققنوس
پلوتارک، و کسروی، احمد. (۱۳۸۰ه.ش). ایرانیان و یونانیان به روایت پلوتارخ، تهران: جامى.
توماس، هنری (1386 ه.ش)، بزرگان فلسفه، ترجمه فریده بدره ای، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی
حیدری، سید کمال (1435 ه.ق)، الفلسفة، تحریر قیصر تمیمی، کاظمین: مؤسسة الإمام الجواد للفکر و الثقافة
ــــــــــــــــــ (1429 ه.ق)، العرفان الشیعی، تحقیق خلیل رزق، قم: دار فراقد
دورانت، ویلیام (1377 ه.ش)، لذات فلسفه، ترجمه عباس زریاب خویی، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی
دینانی، غلام‌حسین (1387 ه.ش)، نیایش فیلسوف، تهران: نشر علم
راداکریشنان، سروپالی (1387 ه.ش)، تاریخ فلسفه شرق و غرب، ترجمه جواد یوسفیان، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی
راسل، برتراند (۱۳۵۳ ه.ش)، تاریخ فلسفه غرب، ترجمه نجف دریابندی، تهران: پرواز
زعیمیان، تغرید (1423 ه.ق)، آراء الفلسفیة عند أبی العراء المعری و عمر الخیام، قاهره: دارالثقافة
سهروردی، شهاب الدین (2007 م)، الرسائل الصوفیة، ترجمه عادل محمود بدر، قاهره: الهیئة المصریة العامة للکتاب
شریفی دارابی، عباس (1372 ه.ش)، تحفة المراد، شرح قصیده میرفندرسکی، تهران: الزهراء
شهرزوری، محمد (1372 ه.ش)، شرح حکمة الإشراق، تحقیق حسین ضیایی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی
فروغی، محمدعلی (1385 ه.ش)، سیر حکمت در اروپا، تهران: زوّار
کاپلستون، فردردیک (1385 ه.ش) تاریخ فلسفه، ترجمه سید جلال الدین مجتبوی، تهران: سروش
کاسرلی و لوین و ماری کروک هوفمن(1370 ه.ش)، فلسفه یا پژوهش حقیقت، ترجمه سید جلال الدین مجتبوی، تهران: حکمت
گاتری، دبلیو کی سی (1388ه.ش)، فیلسوفان یونان باستان از طالس تا ارسطو، ترجمه حسن فتحی، تهران: نشر علم
گاتلیب، آنتونی (1384 ه.ش)، رؤیای خرد، تاریخ فلسفه غرب از یونان باستان تا رنسانس، ترجمه لیلا سازگار، تهران: ققنوس
گزنفون (1384)، لشکرکشی کوروش، ترجمه وحید مازندرانی، تهران: دنیای کتاب
گمپترس، تئودور (1375 ه.ش)، متفکران یونانی، ترجمه محمد حسن لطفی، تهران: خوارزمی
ملاصدرا (1378 ه.ش)، المظاهر الإلهیة فی أسرار العلوم الکمالیة ، تصحیح تحقیق و مقدمه سید محمد خامنه‌ای، تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا
النشار، مصطفی (2007 م)، تاریخ الفلسفة الیونانیة من منظور شرقی، قاهره: دارالقباء الحدیثة