فلسفه تطبیقی

فلسفه تطبیقی

موضع غزالی و دکارت در برابر شک‌گرایی اخلاقی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دکتری فلسفه اخلاق، گروه فلسفه اخلاق، دانشکده الهیات، دانشگاه قم، قم، ایران
2 دانش آموخته کارشناسی ارشد فلسفه اخلاق، گروه فلسفه اخلاق، دانشکده الهیات، دانشگاه قم، قم، ایران
10.30487/cph.2024.710557
چکیده
در نوشتۀ پیش رو با تحلیل نظریۀ اخلاقی غزالی و دکارت، موقعیت خاص تردید فکری، که وجه ممیزۀ دو متفکر در تاریخ اندیشه به شمار می‌رود، از منظر تأثیرات آن بر معرفت و انگیزش اخلاقی بررسی شده است. ضمن تحلیل مواضع غزالی و دکارت به روش متنی­اسنادی، نقاط ضعف و قوت جاری در آراء آنان بازبینی، و نهایتاً وجه تصدیق احتمالی هر یک از دو نظریه عیان گردیده است. حاصل این تأمل نشان داده است که هرچند غزالی و دکارت تلاش خود را از نقطۀ تردید آغاز کرده‌اند، اما غزالی در سایۀ زیست اخلاقی مطلوبِ خود پناه گرفته و در مقابلْ دکارت با خوانش حداقلی از اخلاقْ صرفاً تداوم همزیستی در موقعیتِ تردید را طلب کرده است. از این‌‌رو، با وجود انسجام واضح در مشرب فکری و مسلک اخلاقی دو متفکر، این نتیجه حاصل شد که: تناسب آراء غزالی و دکارت با وضعِ زمانۀ آن‌‌ها مشخص، و نقش عوامل بیرونی بر انشاء و تصدیق گزاره‌های اخلاقی از جانب آن‌ها قابل استنباط است.
 
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Qazali, Descartes and Overcoming Moral Skepticism

نویسندگان English

Alireza Aram 1
Atefeh Mirfatemi 2
1 Ph.D in Moral Philosophy, Moral Philosophy Department, Faculty of Theology, University of Qom, Qom, Iran
2 MA in Moral Philosophy, Moral Philosophy Department, Faculty of Theology, University of Qom, Qom, Iran
چکیده English

In the next article, by analyzing the moral theory of Ghazali and Descartes, the special situation of intellectual doubt, which is the distinguishing feature of two thinkers in the history of thought, will be examined from the perspective of its effects on knowledge and moral motivation. Therefore, while analyzing the positions of Ghazali and Descartes in a textual-documentary way, the current weaknesses and strengths of their views will be examined and finally the resilience and modernity of both theories will be revealed. The result of this reflection shows that although Ghazali and Descartes start their efforts from the point of doubt, but Ghazali took shelter in the shadow of his own moral life and in contrast to Descartes, with a minimal reading of ethics, he simply demanded the continuation of life in the age of doubt. Therefore, in spite of the clear coherence in the intellectual and moral vocation of the two thinkers, the suitability of each of the two discourses with the situation of their time is clear, and in fact the role of external factors on the confirmation of moral propositions - which shows a kind of cultural constructionism - can be confirmed.

کلیدواژه‌ها English

cultural constructionism
Descartes
Ghazali
moral knowledge
moral motivation
دکارت، رنه (۱۳۹۳)، اعتراضات و پاسخها، ترجمه و توضیح علی افضلی، تهران، علمی فرهنگی.
––––––– (۱۳۸۴)، تأملات در فلسفه اولی، ترجمۀ احمد احمدی، تهران، سمت.
––––––– (۱۳۸۵)، گفتار در روش راه بردن عقل (ضمیمۀ کتابِ سیر حکمت در اروپا)، ترجمۀ محمدعلی فروغی، تهران، نیلوفر.
ریتر، یوآخیم و دیگران (۱۳۹۴)، فرهنگنامه تاریخی مفاهیم فلسفه، جلد سوم: اخلاق، ویراستارِ ترجمۀ سید محمدرضا حسینی بهشتی و بهمن پازوکی، تهران، مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران و مؤسسه فرهنگی- پژوهشی نوارغنون.
غزالی، ابوحامد محمد (۱۴۲۴)، الأربعین فی اصول الدین، تصحیح عبدالحمید عروانی، دمشق، دارالقلم.
––––––– (۱۴۲۶)، احیاء‌ علوم الدین، بیروت، دار ابن حزم.
––––––– (۱۳۸۲)، تهافت الفلاسفه، ترجمۀ علی‌اصغر حلبی، تهران، جامی.
––––––– (۱۳۶۲)، شک و شناخت (المنقذ من الضلال)، ترجمۀ صادق آئینه‌وند، تهران، امیرکبیر.
––––––– (۱۳۸۰)، کیمیای سعادت، ج۱-۲، به کوشش خدیو جم، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی.
––––––– (۱۳۳۸)، مقاصد الفلاسفه، ترجمۀ محمد خزائلی، تهران، امیرکبیر.
––––––– (۱۴۲۰)، المقصد الأسنی؛ شرح اسماء الله الحسنی، تحقیق محمود بیجو، دمشق، مطبعة الصباح.
––––––– (۱۳۳۳)، مکاتیب غزالی، تصحیح عباس اقبال، تهران، چاپخانه مجلس.
––––––– (۱۳۵۹)، منهاج العابدین، ترجمۀ عمربن‌عبدالجبار سعدی ساوی، تهران، انجمن حکمت.
––––––– (۱۹۶۴)، میزان العلم، تحقیق سلیمان دنیا، مصر، دار المعارف.
قشیری، عبدالکریم بن هوزان (۱۳۹۱)، رسالۀ قشیریه، ترجمۀ حسن ابن احمد عثمانی، تصحیح بدیع الزمان فروزانفر، تهران، زوار.
کاسیرر، ارنست (۱۳۹۱)، فلسفۀ صورت‌های سمبلیک، ترجمۀ یدالله موقن، تهران، هرمس.
کاشانی، عبدالرزاق (۱۴۱۳)، اصطلاحات الصوفیه، قاهره، دارالمنار.
Bagley, P. J, (1996), On the Moral Philosophy of Rene Descartes: Or, How Morals are Derived from Method, Tijdschrift Voor Filosofie, 58(4), 673- 693.
Clarke, Desmond, (2005), Descartes's Theory of Mind, Oxford University Press.
Hoffman, Paul, (2009), Essays on Descartes, Oxford University Press.
Korsgaard, Christine, (1996), The Sources of Normativity, Cambridge University Press.
Rawls, John, (1980), Kantian Constructivism in Moral Theory, The Journal of Philosophy, Vol LXXVII
Skirry, Justin, (2006), Descartes and the Metaphysics of Human Nature, Continuum.