فلسفه تطبیقی

فلسفه تطبیقی

گونه‌شناسی فلسفه دین و طبقه‌بندی آن (از اقسام رایج تا رویکردهای مطلوب)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشیار ،گروه منطق فهم دین، پژوهشکده حکمت و دین پژوهی ،پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی،قم، ایران.
10.30487/cph.2023.710559
چکیده
فلسفۀ دین به مثابۀ دانش مستقل، به لحاظ موضوع، ماهیت، رویکرد و هویت، به اقسام مختلفی قابل طبقه‌بندی است. این مسئله دربارۀ فلسفۀ دین موجود و مطلوب صادق است. فلسفۀ دین رایج، هم به لحاظ موضوع و هم به لحاظ رویکردی، اقسام مختلفی دارد و به شکل‌های مختلف، قابل طبقه‌بندی است. فلسفۀ دین مطلوب نیز به لحاظ گسترۀ موضوع و مسائل، قابل تقسیم است. مقالۀ حاضر در مقام گردآوری از روش کتابخانه‌ای و به لحاظ ماهیت، از روش عقلی به برخی طبقه‌بندی‌ها و اقسام رویکردهای مهم در فلسفۀ دین می‌پردازد. از یافته‌های این پژوهش، می‌توان به اقسام فلسفۀ دین به لحاظ پیشینی و پسینی، به لحاظ قلمرو موضوعی، به لحاظ گرایش‌ها و رویکردها اشاره کرد. یافتۀ دیگر، اینکه فلسفۀ دین موجود، به لحاظ موضوع (دین) به رغم ادعای جهان‌شمولی، ناظر بر همۀ ادیان نیست؛ بلکه بیشتر ناظر به دین مسیحیت است و به لحاظ هویتی نیز، امری خنثی و بی‌طرف نیست؛ بلکه دانشی جهت‌دار و هویت‌مند است و بر این اساس، به رویکردهای مختلفی نظیر الحادی، انتقادی، تحلیلی، هرمنوتیکی، فمینیستی و امثال آن، طبقه‌بندی می‌شود.
 
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

گونه‌شناسی فلسفه دین و طبقه‌بندی آن (از اقسام رایج تا رویکردهای مطلوب)

نویسنده English

Ramezan Ali Tabar
A
چکیده English

فلسفه دین به مثابه دانش مستقل، به لحاظ موضوع، ماهیت، رویکرد و هویت، به اقسام مختلفی قابل طبقه‌بندی است. این مسأله درباره فلسفه دین موجود و مطلوب صادق است. فلسفه دین رایج، هم به لحاظ موضوع و هم به لحاظ رویکردی، اقسام مختلفی دارد و به شکل‌های مختلف، قابل طبقه‌بندی است. فلسفه دین مطلوب نیز به لحاظ گستره موضوع و مسائل، قابل تقسیم است. مقاله حاضر در مقام گردآوری از روش کتابخانه‌ای و به لحاظ ماهیت، از روش عقلی به برخی طبقه‌بندی‌ها و اقسام رویکردهای مهم در فلسفه دین می‌پردازد. از یافته‌های این پژوهش، می‌توان به اقسام فلسفه دین به لحاظ پیشینی و پسینی، به لحاظ قلمرو موضوعی، به لحاظ گرایش‌ها و رویکردها اشاره نمود. یافته دیگر، این که فلسفه دین موجود، به لحاظ موضوع (دین) به رغم ادعای جهان‌شمولی، ناظر بر همه ادیان نیست؛ بلکه بیشتر ناظر به دین مسیحیت است و به لحاظ هویتی نیز، امری خنثی و بی‌طرف نیست؛ بلکه دانشی جهت‌دار و هویت‌مند است و بر این اساس، به رویکردهای مختلفی نظیر الحادی، انتقادی، تحلیلی، هرمنوتیکی، فمینیستی و امثال آن، طبقه‌بندی می‌شود.

کلیدواژه‌ها English

فلسفه دین
گونه‌شناسی
اقسام فلسفه دین
فلسفه دین رایج
فلسفه دین مطلوب
استراترن، پل (1390)، فلسفه به زبان آدمیزاد، فصل تاریخ فلسفۀ آشنایی با هیوم ترجمۀ شهرام حمزه‌ای، تهران، علامه حلی.
آلستون، ویلیام پی (1375)، «مسائل فلسفۀ دین»، فصلنامه نقد و نظر، ترجمۀ علی حقی، شماره 9، 1375.
براون، کالین (1384)، فلسفه و ایمان مسیحی؛ ترجمۀ میکائیلیان؛ چ2، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی.
پترسون، مایکل و دیگران (1389)، عقل و اعتقاد دینی، ترجمۀ احمد نراقی و ابراهیم سلطانی، تهران، انتشارات طرح نو.
تالیافرو، چالرز (1380)، فلسفۀ دین، ترجمۀ خلیل قنبری، در: نگرش های نوین در فلسفه، قم: مؤسسه فرهنگی طه و دانشگاه قم.
توسلى، غلامحسین (1369)، نظریه‌هاى جامعه‌شناسى، تهران، سمت.
حسینى قلعه‌بهمن، سیداکبر (1388)، «ویتگنشتاین: خداباور یا ملحد؟»، معرفت فلسفی، سال ششم، ش 24.
ربانی گلپایگانی، علی (1376)، «درآمدی بر فلسفۀ دین»، کیهان اندیشه، ش 73.
رضایی، مرتضی (1396)، بررسی سه رویکرد در فلسفۀ دین، فصلنامه آیین حکمت، ش 33.
رودریگیس، هیلاری و هاردینگ، جان اس (1390)، درسنامه دین‌شناسی، ترجمۀ‌ سید لطف‌الله جلالی، قم: دانشگاه ادیان و مذاهب.
ریکور، پل (1374)، «گرایش‌های عمده در فلسفۀ دین»، ترجمۀ مصطفی ملکیان، مجله نقد و نظر، ش2، ص 137­160.
ساجدی، ابوالفضل (1385)، «فلسفۀ دین»، قبسات، شماره 39 و 40.
علی‌تبار، رمضان (1401)، «هویت‌مندی و جهت‌داری فلسفۀ دین و معیارها و شاخص‌های اسلامی‌بودن آن»، فصلنامه قبسات، شماره 104، ص 55­74.
فتح طاهری، علی و شرفی، اسماعیل (1393)، «بررسی تغییر عقیدۀ آنتونی فلو از منظر موافقان و مخالفان»، فصلنامه فلسفۀ دین، شماره 18.
فتحعلی‌خانی، محمد (1383)، «خاستگاه تاریخی و روش‌شناختی فلسفۀ دین هیوم»، مجله روش‌َشناسی علوم انسانی (حوزه و دانشگاه)، ش 38.
فتحعلی‌خانی، محمد (1390)، فلسفۀ دین دیوید هیوم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
کرکگارد، سورن (1385)، ترس و لرز، ترجمه عبدالکریم رشیدیان، تهران، نشر نی.
لگنهاوسن، محمد (1385)، تأسیس فلسفة دین شیعه، (گفتگو)، سازمان فرهنگ و ارتباطات، تهران، 16/5/1385، شماره ٣٣٧١٢٩ (www.icro.ir)
لین، تونی (1386)؛ تاریخ تفکر مسیحی، روبرت آسریان، تهران، نشروپژوهش فرزان روز، چاپ سوم.
مطهری، مرتضی (1374)، مجموعه آثار، ج 3، قم، انتشارات صدرا.
ناس، جان بایر (1388)، تاریخ ادیان، ترجمۀ علی اصغر حکمت؛ تهران، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
وستفال، مِرُلد (1390)، «فلسفۀ دین قارّه‌ای»، مجله دین (کتاب ماه)، ش 170، ص 28­42.
هوبلینگ، اچ جی (1375)؛ «مفاهیم و مسائل فلسفۀ دین»، ترجمهۀ حمید‌رضا آیت‌اللهی، فصلنامۀ قبسات، شماره 2.
هیوم، رابرت و جعفری ‌تبریزی، محمدتقی (1385)، ادیان زنده جهان، ترجمۀ دکتر عبدالرحیم گواهی، قم، دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
 
Alston, William P (1972), "Problems of Philosophy of Religion", in The Encyclopedia of Philosophy, Paul Edwards (ed), New York, Macmillan Publishing, Vol. 6.
Ameriks, Karl, Hume (2007), Dialogues concerning Natural Religion (Cambidge Texts in the History of Philosophy), New York, Cambridge University Press.
Baker, Deane-Peter (2007), Alvin Plantinga, Cambridge University Press.
Bird, Graham (2006), A Companion to Kant, Blackwell Publishing.
Bonansea, Bernardino (1979), God and Atheism, Washington DC: Catholic University Press.
Burkle, Howard (1969), the Non-existence of God: Antitheism from Hegel to Dumery, NewYork: Herder and Herder.
Critchley, Simon (2001), Continental Philosophy: A Very Short Introduction, UK, Oxford University Press.
Earman, John (2000), Hume's Abject Failure, the Argument against Miracles, Pennsylvania.
Edwards, Paul (2005), "Atheism". In Donald M. Borchert. The Encyclopedia of Philosophy. Vol. 1 (2nd Ed.). MacMillan Reference USA (Gale).
Flew, Anthony (2000), Theology & Falsification: A Golden Jubilee Celebration, https: //infidels. Org/library/ modern/antony _flew/ theology and falsification.html.
Flew, Antony (1976), The Presumption of Atheism, and other Philosophical Essays on God, Freedom, and Immortality. New York: Barnes and Noble.
Flew, Antony (2007), Whit Roy Abraham Varghese, There is A God, New York: HarperCollins.
Heal, Jane (1998), "Wittgenstein Ludwig Josef Johann", in Routledge Encyclopedia of Philosophy, London and New York, Routledge Inc.
Hooper, Simon (2010), "The rise of the New Atheists". CNN. Archived from the original on 8 April.
Joy, Morny, (2011) Continental Philosophy and Philosophy of Religion, Springer Netherlands.
Kant, Immanuel (1998), Critique of Pure Reason, Translated and Editted by Paul Guyer, UK, Cambridge University Press.
Lee, Lois & Bullivant, Stephen (2016), A Dictionary of Atheism, Oxford University Press.
Ricoeur، Paul (1979), Main Trends in philosophy، (New York، Hdmes and Meier Publishers، Inc.
Rorty, Richard (1979), the linguistic turn, The University press of Chicago.
Stenger, Victor (2008). God: The Failed Hypothesis. How Science shows that God does not exist, Amherst: Prometheus Books.
Tugendhat, Ernest (1982), Traditional and Analyticag philosophy, (translated by P. A. Gorner), London, Cambridge University Press.
VanArragon, Raymond J (2010). Key Terms in Philosophy of Religion, British Library Cataloguing, Continuum International Publishing Group.
Wainwright, William J (2005). the Oxford Handbook of Philosophy of Religion, Oxford University Press.